انواع درمان‌های ارتودنسی

در ارتودنسی ثابت، براکت‌های فلزی کوچکی روی سطح دندان‌ها چسبانده می‌شود و سیمی نازک از داخل آن‌ها عبور می‌کند. این سیم با فشاری بسیار ملایم و پیوسته، دندان‌ها را به‌تدریج به جای درست خود هدایت می‌کند.

کار با یک جلسه معاینه و تصویربرداری شروع می‌شود تا وضعیت ریشه‌ها و فک بررسی و طرح درمان مشخص شود. جلسه بستن براکت‌ها معمولاً یک تا دو ساعت طول می‌کشد و بی‌حسی لازم ندارد. پس از آن، در هر جلسه کنترل، سیم تنظیم یا تعویض می‌شود.

این روش برای بیشترین دامنه از ناهنجاری‌ها قابل استفاده است و در موارد پیچیده‌تر، دقیق‌ترین کنترل را روی حرکت دندان می‌دهد. پس از پایان درمان، استفاده از نگهدارنده برای تثبیت نتیجه ضروری است.

در این روش به‌جای براکت و سیم، از مجموعه‌ای آلاینر شفاف استفاده می‌شود؛ پلاک‌های نازک و قابل برداشتن که روی دندان‌ها قرار می‌گیرند و هر کدام حرکت بسیار کوچکی را انجام می‌دهند.

ابتدا از دندان‌ها اسکن یا قالب گرفته می‌شود و مسیر حرکت دندان‌ها از ابتدا تا انتها طراحی می‌شود. سپس آلاینرها ساخته و به‌ترتیب تحویل داده می‌شوند؛ هر آلاینر معمولاً یک تا دو هفته استفاده می‌شود و بعد نوبت به بعدی می‌رسد.

آلاینر هنگام غذا خوردن و مسواک زدن از دهان خارج می‌شود، بنابراین محدودیت غذایی ندارد و رعایت بهداشت ساده‌تر است. در عوض نتیجه درمان مستقیماً به همکاری بیمار بستگی دارد: آلاینر باید حدود ۲۰ تا ۲۲ ساعت در شبانه‌روز در دهان بماند.

ارتودنسی سرامیکی از نظر روش کار دقیقاً مانند ارتودنسی ثابت است، با این تفاوت که براکت‌ها از جنس سرامیک هم‌رنگ دندان ساخته شده‌اند و از فاصله معمولِ گفتگو بسیار کمتر به چشم می‌آیند.

مراحل درمان همان مراحل ارتودنسی ثابت است: معاینه و تصویربرداری، بستن براکت‌ها در یک جلسه، و سپس جلسات کنترل منظم برای تنظیم سیم.

براکت سرامیکی از براکت فلزی شکننده‌تر است و به همین دلیل در طول درمان باید از گاز زدن مستقیم غذاهای سفت پرهیز کرد. در برخی موارد، درمان کمی طولانی‌تر از حالت فلزی می‌شود.

براکت‌های دیمون از نوع خودبسته هستند؛ یعنی سیم به‌جای اینکه با کِش به براکت بسته شود، داخل دریچه‌ای روی خود براکت قرار می‌گیرد و آزادانه حرکت می‌کند.

نبودِ کِش باعث می‌شود اصطکاک بین سیم و براکت کمتر شود. در نتیجه نیروی لازم برای حرکت دادن دندان ملایم‌تر است و جلسات کنترل معمولاً کوتاه‌تر و با فاصله بیشتری انجام می‌شود.

روند کلی درمان مانند ارتودنسی ثابت است. نبود کِش همچنین یک مزیت بهداشتی دارد: کِش‌ها محل تجمع پلاک هستند و حذف آن‌ها تمیز نگه داشتن دندان‌ها را ساده‌تر می‌کند.

ارتودنسی متحرک با پلاکی انجام می‌شود که خودِ بیمار می‌تواند آن را از دهان خارج کند. این پلاک با پیچ یا فنرهای ظریف، فشار لازم را به دندان‌ها یا فک وارد می‌کند.

کاربرد اصلی آن در دوران رشد کودک است؛ زمانی که فک هنوز در حال شکل گرفتن است و می‌توان با هدایت رشد، از بروز مشکلات جدی‌تر در آینده پیشگیری کرد. در بزرگسالان بیشتر برای اصلاح موارد ساده یا نگهداری نتیجه درمان استفاده می‌شود.

موفقیت این روش کاملاً به همکاری بستگی دارد، چون پلاک قابل برداشتن است و باید طبق ساعتی که تعیین می‌شود در دهان بماند. در جلسات کنترل، پیچ پلاک تنظیم و روند تغییرات بررسی می‌شود.

دستگاه‌های فانکشنال (عملکردی) نوعی پلاک ارتودنسی متحرک یا ثابت هستند که برای اصلاح ناهنجاری‌های استخوانی و موقعیت قرارگیری فک‌ها به‌ویژه عقب‌بودن فک پایین در سنین رشد به کار می‌روند.

این دستگاه‌ها با بهره‌گیری از نیروی طبیعی عضلات صورت و تغییر زاویه بسته شدن دهان، رشد فک پایین را به سمت جلو تحریک و هدایت می‌کنند تا تناسب و زیبایی چهره و هماهنگی دندان‌ها برقرار شود.

بهترین زمان برای این درمان، دوران جهش رشد (حدود ۹ تا ۱۴ سالگی) است. موفقیت درمان تا حد زیادی به استفاده مداوم و همکاری منظم بیمار بستگی دارد.

فیس‌ماسک (Face Mask) یک دستگاه ارتوپدی خارج دهانی است که به‌طور اختصاصی برای درمان ناهنجاری‌های اسکلتی کلاس ۳ (عقب‌بودن فک بالا یا جلو بودن ظاهری فک پایین) در سنین پایین تجویز می‌شود.

این دستگاه روی پیشانی و چانه قرار می‌گیرد و با کش‌های الاستیک مخصوص به پلاک یا دستگاه داخل دهان متصل می‌شود تا با وارد کردن نیروی ملایم و پیوسته رو به جلو، استخوان فک بالا را به سمت جلو هدایت کند.

درمان با فیس‌ماسک در سنین طلایی ۶ تا ۱۰ سالگی بالاترین اثربخشی را دارد و با رفع زودهنگام ناهنجاری اسکلتی، از نیاز به جراحی‌های پیچیده فک در سنین بزرگسالی جلوگیری می‌کند.